Leven als goede aardbewoners: Regenerator zijn, geen terminator

Wat een goed en belangrijk boek is dit! Onderzoeker en oud-lector Betekeniseconomie Kees Klomp stelde een vuistdik boek samen met 31 essays over een "ecologische samenleving".

Ofwel: een samenleving die vorm krijgt vanuit het besef dat we als mensen deel zijn van het verweven leven op aarde. En dat we een constructieve rol hebben te vervullen als "goede aardebewoners".

Ik weet het, dit boek verscheen afgelopen april al, maar ik heb er nu pas mijn tanden in gezet. Nog lang niet alles gelezen, maar het smaakt naar meer. We worden geconfronteerd met een ecologische catastrofe die een existentiële crisis met zich meebrengt, stelt Klomp. Onze huidige samenleving, die voortkomt uit de paradigma's van economische groei en technologisering, blijkt immers een doodlopende weg en dus zullen we onszelf opnieuw moeten uitvinden. De 31 essayisten in dit boek geven prikkelende aanzetten vanuit hun eigen vakgebied, vanuit tien vensters - van landbouw tot onderwijs en van landschapsbeheer tot economie. Het essay van de Vlaamse biologe Leen Gorissen over natuurlijke intelligentie en regeneratie is fundamenteel: het reikt een mens- en wereldvisie aan die flink schuurt met het dominante westerse beeld. Ik zou het integraal willen citeren. Bottomline: er is een ecologische bekering nodig, zodat de mens weer “regenerator” wordt in plaats van “terminator”. Dat de ecologische crisis ten diepste een spirituele crisis is, zoals paus Franciscus stelde in zijn encycliek Laudato Si’ (2015), klinkt meermaals door in deze essaybundel. Het is ook een van de vensters. Ecoloog en natuurfilosoof Matthijs Schouten (oud-hoogleraar aan de WUR), van wie ik al een tijdje fan ben, gaat in op de verhouding tussen ecologische wetenschap en spiritualiteit, onder meer vanuit boeddhistisch perspectief. Theoloog en ethicus Patrick Nullens (voorheen rector magnificus aan de ETF) pakt Blaise Pascal erbij. We hebben spirituele hoop nodig, zegt hij: een kracht tot overleven, verbinding, verantwoordelijkheid nemen en toekennen van betekenis. Onder meer Iain McGilchrist en Hartmut Rosa komen voorbij. Kees Klomp stelt in zijn eigen essay dat de ecologische crisis om “een nieuw geloofssysteem” vraagt. De essentie hiervan is een “intervidueel, relationeel wereldbeeld”, een verhaal dat erkent dat al het leven symbiotisch samenhangt en onderstreept dat mensen geroepen zijn tot “goed aardebewonerschap”. Dit alles resoneert natuurlijk diep met mijn promotieonderzoek aan de Theologische Universiteit Utrecht, waarin ik zo’n hernieuwd verhaal van heelheid en relationaliteit verken vanuit de christelijke theologie. Mijn dissertatie is inmiddels ingeleverd en heeft groen licht gekregen, maar het studeren gaat door – mede dankzij dit veelzijdige boek (en, eerlijk is eerlijk, nog een stapeltje recente uitgaven, want zoveel is duidelijk: ecologische spiritualiteit is trending topic).