Promotie-onderzoek


Dansen op toekomstmuziek

Verkenning van een trinitarisch-pneumatologisch heilsnarratief in tijden van ecologische crisis


Promotors: Hans Burger (hoogleraar Systematische theologie aan de Theologische Universiteit                                 Utrecht)
                        Peter-Ben Smit (bijzonder hoogleraar vanwege het Oud-Katholiek Seminarie aan de                                 Universiteit Utrecht)


Op vrijdag 2 oktober 2026 mocht ik in de prachtige Janskerk te Utrecht mijn proefschrift verdedigen, over een hoopvolle ecologische spiritualiteit en een herijking van het christelijke heilsverhaal.

Spirituele ecologie
We leven in tijden van ecologische crisis. Het besef begint door te dringen dat al het leven op aarde nauw verweven is en dat ook het menselijke bestaan nu wordt bedreigd - door ons eigen toedoen. We moeten onze economische systemen veranderen, maar dat is niet genoeg. Die systemen komen immers voort uit hoe we de aarde zien en hoe we onszelf zien. We zullen dus moeten leren om anders te kijken.

Wat ik voorstel in mijn onderzoek, is een spirituele ecologie. Alles wat leeft en bestaat is nauw verweven in een web van wederkerige relaties, zoals Deep Ecology zegt, maar we mogen nog dieper kijken: deze symbiotische werkelijkheid heeft een diepere, spirituele dimensie. In navolging van de oosters-orthodoxe traditie zeg ik: alles bestaat in God en God is in alles. Alles is doortrokken van Gods Geest - ieder schepsel, elk ecosysteem. Je zou het een Deeper Ecology kunnen noemen.

Perichorese als sleutelmetafoor
In mijn onderzoek grijp ik terug op een begrip uit de vroegchristelijke en oosterse traditie: perichorese - de 'liefdesdans van God', zoals dichters en mystici het vaak hebben vertaald.
In het constructieve deel van het onderzoek pas ik het beeld van de perichorese toe als sleutelmetafoor. Mijn hypothese is dat dit beeld behulpzaam is in het verhelderen van
• het heilsnarratief vanuit trinitarisch-pneumatologisch perspectief
• de aard van het heil als heelheid voor de schepping
• de betrokkenheid van de mens in de bemiddeling van het heil (onze rol in het verhaal).

Improvisatiedans en prefiguratie
In het verhaal dat ik voorstel, mogen we ontdekken wat het betekent om 'perichoretisch te leven' in de spirituele ecologie van de schepping: leven als een improvisatiedans, waarbij we meebewegen met Gods Geest en met het geheel van de schepping. We krijgen deel aan het leven van God, maar hoe dieper we in God gaan, hoe meer we ook gericht zijn op de schepping en al onze medeschepselen.

Voor ons leven in plaatselijke gemeenschappen pas ik dan het concept van prefiguratie toe, een begrip uit de (anarchistische) politieke filosofie: improviserend samenleven, waarbij in het creatieve proces gaandeweg zichtbaar wordt hoe het toekomstige ideaal vorm krijgt.

Boek
Mijn dissertatie verscheen als boek bij KokBoekencentrum, onder de titel Dansen op toekomstmuziek. Verkenning van een hoopvolle ecologische spiritualiteit.

Vervolgonderzoek

In de komende jaren hoop ik verder te gaan met een aantal van mijn vervolgvragen - met name de vraag naar een spiritualiteit van herinheemsen en herwilderen.

Ik heb drie aandachtsgebieden:
1) Ecologische spiritualiteit in een postseculiere samenleving (wortelen in praktijken)
2) Inheemse prechristelijke en vroegchristelijke spiritualiteit in de Lage Landen (wortelen in het verleden)
3) Ecologie van rewilding, natuurcursussen en -excursies (wortelen in het landschap).