Dansen op toekomstmuziek. Verkenning van een hoopvolle ecologische spiritualiteit

 

In deze tijd van ecologische crisis groeit het besef dat mensen onlosmakelijk verbonden zijn met al het leven op aarde. Voor velen heeft die verbondenheid ook een spirituele betekenis.

Het christelijke heilsverhaal sluit daar niet altijd goed op aan. Door de nadruk op de menselijke ziel en beperkte aandacht voor Gods aanwezigheid in de natuur, is het soms losgeraakt van het aardse en lichamelijke bestaan.

Daarom riep paus Franciscus in de encycliek Laudato Si’ op tot een ecologische bekering, ook binnen de theologie. We moeten de aarde opnieuw leren zien als het gemeenschappelijke huis van alle schepselen, waarin God aanwezig en werkzaam is. Dat vraagt om een hernieuwde vertelling én herijking van het christelijke heilsverhaal.

In dit boek verkent Ronald Westerbeek hoe zo’n verhaal eruit kan zien vanuit het perspectief van de heilige Geest. Daarbij staat een begrip uit de vroegchristelijke en oosters-orthodoxe traditie centraal: perichorese - de ‘liefdesdans van God', zoals dichters en mystici het vaak hebben vertaald. Kunnen we de schepping weer ervaren als een plaats waar God zich laat vinden? En welke rol hebben wij in die schepping?

 

 

In een Byzantijnse viering in Abdij Koningsoord werd op vrijdag 11 september 2026 een nieuwe icoon gewijd door bisschop Gerard de Korte. Opdat onze gebedstijd mag volstromen met het besef dat de aarde heilig is - ze is schepping van God.

Op vrijdag 2 oktober (15:00 uur) mag ik mijn proefschrift Dansen op toekomstmuziek verdedigen in de prachtig verbouwde Janskerk in Utrecht. Mijn onderzoek gaat over de heilige Geest, het heil en de schepping, ofwel: een ecologische spiritualiteit. Van harte welkom!

Aanmelden is niet verplicht, maar wordt op prijs gesteld. Dat kan via de Theologische Universiteit Utrecht.

Wijding van de triniteitsicoon Scheppingsdans

 

Op vrijdag 11 september wordt de triniteitsicoon Scheppingsdans gewijd door mgr. Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch en voorzitter van de Laudato Si' Alliantie Nederland.

Dit gebeurt in een bijzondere viering in Abdij Koningsoord, waarin we de Byzantijnse ritus volgen.

De triniteitsicoon, die voortkomt uit mijn promotieonderzoek, werd vervaardigd door zr. Beatrijs in de Byzantijnse prosoponstijl. De icoon toont de dans van de Drie-ene God te midden van de schepping: de schepping die voortkomt uit de liefde van God is bedoeld om als het ware mee te dansen en tot vervulling te komen in de liefde van God.

Een icoon is niet zomaar een kunstwerk, maar liturgie. Daarom wordt een icoon ook gewijd. De viering waarin de wijding plaatsvindt, wordt georganiseerd door Abdij Koningsoord en de Laudato Si’ Alliantie Nederland, i.s.m. de Konferentie van in Nederland gevestigde Religieuzen (KNR).

Er was beperkt plaats en de viering is al volgeboekt.

Zie: Scheppingsdans.

De Geest steekt haar hand uit: Kom, dans mee!

Misschien is theologie wel de minst geschikte taal om iets over God te vertellen, ontdekte Ronald Westerbeek tijdens zijn promotieonderzoek naar de Drie-eenheid. En hij vroeg zuster Beatrijs een icoon te schilderen. Vader, Zoon en Geest, ze dansen. Te midden van de schepping.

Op uitnodiging van hoofdredacteur Felix de Fijter schreef ik een essay over de nieuwe triniteitsicoon Scheppingsdans voor het zomernummer van De Nieuwe Koers.

Een nieuwe triniteitsicoon: Scheppingsdans

Laat de theologen zwijgen en de dieren spreken, laat de bomen fluisteren en de rivieren zingen, laat de dansers dansen en de dichters dichten. En laat iconenschilders iconen schilderen.

Zr. Beatrijs (Abdij Koningsoord) en ik werkten de afgelopen drie jaar aan een nieuwe triniteitsicoon, die we Scheppingsdans noemden: Vader, Zoon en Geest zijn als een dans van liefde, waaruit de schepping voortkomt (creatio ex amore).

We geven hiermee gehoor aan de oproep van Paus Franciscus in zijn encycliek Laudato Si' tot een ecologische spiritualiteit.

Deze nieuwe icoon wordt op 11 september gewijd door mgr. Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch en voorzitter van de Laudato Si' Alliantie Nederland.

Zie: www.scheppingsdans.nl.

Uit het scriptorium: De wijsheid van oude mythen en het woud

 

Ik had een Grote Beslissing te nemen waar ik niet uit kwam (wel of geen relatie aangaan) en dus trok ik de wildernis in. Het was al laat, maar ik had nog net de laatste trein richting grens. Kort na middernacht liftte ik Duitsland in, totdat ik bij een uitgestrekt woud kwam. Het regende zachtjes, het woud stond stil in de nacht en geurde herfstig, en bij het licht van de maan volgde ik een wildspoor dieper het woud in. Ik weet niet hoe laat het was toen ik mijn zeiltje spande en in mijn slaapzak kroop. Toen ik bij het eerste ochtendlicht mijn ogen opende, werd ik aandachtig bekeken door een egel, nog geen halve meter van mijn gezicht. Iets verderop struinde een ree. 

Mijn beslissing was genomen. Ik liep het bos uit, liftte terug naar mijn stad en mijn studentenflat en was thuis voordat mijn huisgenoten me hadden gemist.

 

‘Je moet door de wereld en dat is vaak geen aangename plek’: Cees Nooteboom over de tragiek van de menselijke soort

 

Cees Nooteboom drukte me de Duitse vertaling van 'Philip en de anderen' (1955) in handen. De liftende hoofdpersoon lag inmiddels ver achter hem, maar ik was even oud als Nooteboom toen hij het schreef, en even oud als Philip, 21 jaar, en een lifter en beginnend schrijver bovendien. En hij was ingenomen met de Duitse titel: 'Das Paradies ist nebenan'.

In december 1992 interviewde ik Cees Nooteboom voor het literair-culturele tijdschrift Icarus, naar aanleiding van het verschijnen van de Duitse editie van zijn debuutroman Philip en de anderen (1955).

Ik heb het opgediept uit de archieven - als eerbetoon aan Nooteboom, die gisteren op 92-jarige leeftijd overleed.

Eronder volgt een latere bespreking van de roman Allerzielen: Een mens mag toch niet zomaar verdwijnen?

Waarom ik de heilige Geest aanduid als vrouwelijk

“Door de doop ontvangen we de Geest van Christus, en op het moment dat de priesters de Geest aanroepen, opent ze de hemel en daalt neer en zweeft over de wateren, en degenen die gedoopt zijn ontvangen haar” 

- de heilige Afrahat (c.270-c.345)

In theologische teksten die ik schrijf, duid ik de heilige Geest aan als vrouwelijk (zij, haar), zoals ik dat ook gewend ben in mijn eigen spiritualiteit. Daar liggen theologische overwegingen aan ten grondslag.

Een blog.

Diepernatuurlijk. Een pleidoor voor charismatische vernieuwing als een aardse en lichamelijke spiritualiteit

Als charismatisch anglicaan wil ik pleiten voor een charismatische spiritualiteit die aards en lichamelijk is. Die niet georiënteerd is op hogere sferen, maar met beide benen op de grond staat, midden in de realiteit van deze wereld, ons alledaagse leven en de natuur. En die niet vergeestelijkt is, maar belichaamd.

Lees hier de lezing die ik hield op de studiedag rond Proeven en watertanden, aan de Theologische Universiteit Utrecht (27 oktober 2025).

Wij geloven één heilige, katholieke en apostolische kerk

Al 1700 jaar verbindt de geloofsbelijdenis van Nicea christenen wereldwijd. Ter gelegenheid van dit
herdenkingsjaar verscheen de bundel Nicea voor nu, samengesteld door Margriet Westers (TUU), Jelle Huisman (PThU) en Arnold Smeets (SCT).

Dertig protestantse en katholieke theologen schreven bijdragen over telkens één zin uit de belijdenis.

Ik mocht iets schrijven over de kerk: 'Wij geloven één heilige, katholieke en apostolische kerk'.

Wat betekent die belijdenis voor mij?

Paul Kingsnorth: Against the Machine

 Against the Machine is een van de beste boeken die ik in lange tijd gelezen heb. “De eerste hoofdstukken zo ik integraal willen citeren”, schreef ik een paar weken geleden. Maar nu ik het uit heb, voel ik ook teleurstelling.

 

Uit het scriptorium: De vloek van maïs

 Een maand of acht nadat ik op kamers ging wonen, fietste ik de stad uit naar het dorp waar mijn zus woonde en zag dat de maïs al kniehoog stond. Met een schok realiseerde ik me dat het me totaal was ontgaan: het zaaien, het opkomen, de gestage gedaantewisseling van het land. Na een leven op het ritme van de seizoenen, het maaien van het gras en het keren van het hooi, en dan het oogsten van de mais en na de maïskneuzers de akkers over om achtergebleven kolven te verzamelen, was ik een stadsmens geworden. Ik nam me stellig voor om nooit meer een jaar zo uit verbinding te zijn met de natuur. Dat mijn dierbare maïs een vloek was, daarvan had ik nog geen benul.
 

Studiedag TUU over Proeven en watertanden

Charismatisch geloof lijkt al snel een beetje onwerkelijk: weg bij de gebrokenheid van het leven, weg bij het alledaagse en aardse, gericht op een "bovennatuurlijke levenstijl" en spectaculaire wonderen. Kan charismatische vernieuwing ook anders?

Op 27 oktober houdt de Theologische Universiteit Utrecht een studiedag over charismatische spiritualiteit, n.a.v. mijn boek hashtagProeven en watertanden, met o.a. Miranda Klaver (VU), Hans Burger (TUU) en Nikolaas Sintobin (Jezuïten Amsterdam).
Hoe kan charismatische vernieuwing een aardse spiritualiteit ademen, midden in het alledaagse leven? Hoe kunnen we groeien in opmerkzaamheid en aandachtige verwachting van Gods Geest, juist in de weerbarstigheid van het bestaan?

Met drie lezingen:
- Miranda Klaver over de grote diversiteit aan pentecostale en charismatische bewegingen; hoe duidt ze de charismatische theologie zoals ik die schets in Proeven en watertanden?
- Hans Burger over charismatische vernieuwing en het lijden: hoe kan een "charismatische kruistheologie" helend en hoopvol zijn?
- Ronald Westerbeek over een aardse en zintuigelijke spiritualiteit, die niet zozeer "bovennatuurlijk" georiënteerd is maar "diepernatuurlijk".




's Middags reflecteren we op de kerkelijke praktijk:

- Nikolaas Sintobin over hashtaggeestelijke begeleiding: hoe onderscheiden we de aanwezigheid en werkzaamheid van Gods Geest in ons leven? (plenair)

- Jolanda Aantjes en Wim Noordzij over hashtaggebedsministry: opmerkzaamheid en oog voor de hele mens in het bidden met mensen (deelsessie).

- Agnes Huizenga over hashtaggebedspastoraat: innerlijke heling vanuit een holistisch mensbeeld en verwachting van Gods nabijheid (deelsessie).


Dagvoorzitter is Margriet Westers (TUU).


De studiedag biedt een mooie introductie op de nascholingscursus Charismatische vernieuwing, die de Theologische Universiteit Utrecht en de PThU i.s.m. New Wine Nederland aanbieden (we starten weer in april 2026).

Aanmelden voor de studiedag kan via de website van Permanente Educatie Predikanten (PEP) 

Informatie over de nascholingscursus vind je hier: nascholingscursus Charismatische Vernieuwing.

Een weldadige kracht is een onaf boek

Het boek Een weldadige kracht van Kees van der Kooi is niet af. Hij zegt het zelf, in de epiloog (249).
Het kan ook helemaal niet af zijn, omdat het gaat over het Koninkrijk van God dat immers komende is: we zijn nog onderweg. Op weg naar de voleinding bevinden we ons in het krachtenveld van de Geest, maar er zijn ook tegenkrachten. Het verhaal is volop in ontwikkeling, nieuwe hoofdstukken worden geopend.

Alleen al dit eschatologische perspectief maakt Een weldadige kracht tot een spannend en belangrijk boek voor iedereen die meer wil begrijpen van het werk van Gods Geest.

Gods stem verstaan: Een vertrouwelijke omgang

 Over Henoch lezen we dat hij ‘wandelde met God’ (Genesis 5:21, HSV). De NBV21 vertaalt het mooi: ‘Henoch leefde in nauwe verbondenheid met God.’ Met Mozes sprak God ‘van aangezicht tot aangezicht, zoals een man met zijn vriend spreekt’ (Exodus 33:11, HSV). En als Job midden in zijn ellende terugdenkt aan de dagen dat zijn leven nog goed was, omschrijft hij die tijd als ‘toen Gods vertrouwelijke omgang in mijn tent toefde’ (Job 29:4, NBG51).

[afbeelding: De profeet Elia en Henoch, icoon, Historisch Museum Sanok, Polen]

 

Manieren waarop God spreekt: Luisteren met je hele wezen

In de vertrouwelijke omgang met God spreekt Hij niet alleen ons hoofd aan, maar ons hele bestaan: ons
lichaam en alle zintuigen, onze gevoelens, onze gedachten en emoties – alles doet mee. Ons hele wezen is een antenne en een klankkast voor de werking van Gods Geest.

Dat vraagt oefening. Want doorgaans leven we eraan voorbij. We zijn druk, worden overspoeld door prikkels, zijn vaak in ons hoofd en zelden echt aanwezig in ons lichaam. Het vraagt rust, verstilling, aandacht. En het vraagt dat we leren om opmerkzaam te worden. Want de vraag is meestal niet of God spreekt, maar: merken wij het op?

[Afbeelding: Mozes en de brandende braamstruik, icoon]

Een taxonomie van pentecostale en charismatische vernieuwing

Charismatisch christendom kent talloze verschijningsvormen. De onderlinge verschillen – sociaal, politiek, maar ook theologisch – zijn groot. Willen we zinvol reflecteren, dan moeten we onderscheiden.

Daarom schreef ik een taxonomie van charismatisch christendom: een overzicht in hoofdstromen, op grond van theologische verwantschap. Deze taxonomie is als eerste hoofdstuk opgenomen in Proeven en watertanden. 

Dit verduidelijkt ook mijn eigen theologische positie. Waar in het brede speelveld van pentecostale en charismatische vernieuwing plaats ik de theologie van het Koninkrijk zoals ik die uitwerk?

In deze blog geef ik een beknopte introductie van mijn taxonomie van charismatisch christendom.

Uit het scriptorium: De geur van koeienlijven en kruidig gras

De stilte die neerdaalt over de weilanden, aan het einde van een zomermiddag. Alleen het gezoem van insecten en het geluid van de grazende koeien. Als in de verte het gepruttel klinkt van de trekker van boer Frits, steken ze hun kop op en lopen vast in de richting van de melkmachine onder de knotwilgen.

Frits kent zijn koeien en hun karakters, alle achtentwintig. “Berta doet net zo chagrijnig als haar moeder, maar als je ze een tijdje achter de oren aait voordat je gaat melken, vinden ze alles best,” leert hij mij, zijn buurjochie van acht. Frits is een soort opa voor me, ik mag hem altijd komen helpen. De geur van koeienlijven en kruidig gras in de namiddagzon, de eerste melk die je met de hand melkt, een natte snuit die zachtjes in je hand wordt gedrukt – als mijn herinneringen ooit schimmig worden en achterwaarts verdwijnen, zijn dit de dingen die ik nog weet.

OnderWeg: Groeien in opmerkzaam leven

In zijn vertrouwelijke omgang spreekt God niet alleen ons hoofd aan, maar ons hele wezen: ons lichaam en alle zintuigen, onze affecties en emoties, onze gedachten en gevoelens, alles doet mee. Wat nemen we waar – wat voelen we, ruiken we, horen we, zien we, proeven we? Welke emoties worden aangeraakt, welke energie voelen we in ons lijf? Hoe is God hierin aanwezig?

Je zou kunnen zeggen: onze lichaam en onze zintuigen zijn een antenne en klankkast voor de heilige Geest.

Op uitnodiging van kerkelijk magazine OnderWeg schreef ik een artikel over het oefenen van onze spirituele zintuigen.