Uit het scriptorium: Op zoek naar de inheemse persoon in onszelf

Terwijl mijn ogen langzaam wennen aan het halfduister, zie ik dat ik met mijn blote voeten niet in de modder sta, maar in het dikke bloed van het zwijn dat naast me aan een paal hangt. De lucht in het langhuis is rokerig en kruidig. In het midden zitten twaalf sikerei, sjamanen vanuit andere nederzettingen op het eiland, die bijeen zijn voor het inwijdingsritueel van een nieuwe sikerei, dat meerdere dagen zal duren.

Een bevriende dorpeling heeft me uitgenodigd – “jij begrijpt de geestenwereld”, had hij gezegd.

Ik schreef een blog naar aanleiding van De spoorzoeker. De plaats van de mens in het ecosysteem van journalist Janneke Juffermans. Kunnen we onze inheemse wortels hervinden?

Inheemse, spirituele en religieuze perspectieven voor aardbewoners

 De belangrijkste mondiale milieuproblemen zijn niet het verlies van biodiversiteit, de ineenstorting van ecosystemen en klimaatverandering.

De belangrijkste milieuproblemen, zegt rabbijn Yonatan Neril terecht, zijn egoïsme, hebzucht en onverschilligheid. Wetenschap en technologie gaan dat niet oplossen. Wat we nodig hebben, is een spirituele en culturele transformatie. Religie heeft het vermogen om mensen op een dieper niveau te onderrichten en te vormen, aldus Neril, en de wortels van de planetaire ecologische crisis aan te pakken.

Een blog naar aanleiding van de prachtige bundel Hoop in tijden van ecocide.

Promotie: Dansen op toekomstmuziek

Op vrijdag 2 oktober mocht ik in de prachtige Janskerk te Utrecht mijn proefschrift verdedigen, over een hoopvolle ecologische spiritualiteit en een herijking van het christelijke heilsverhaal.

We leven in tijden van ecologische crisis. Het besef begint door te dringen dat al het leven op aarde nauw verweven is en dat ook het menselijke bestaan nu wordt bedreigd - door ons eigen toedoen. We moeten onze economische systemen veranderen, maar dat is niet genoeg. Die systemen komen immers voort uit hoe we de aarde zien en hoe we onszelf zien. We zullen dus moeten leren om anders te kijken.

Wat ik voorstel in mijn onderzoek, is een spirituele ecologie. Alles wat leeft en bestaat is nauw verweven in een web van wederkerige relaties, zoals Deep Ecology zegt, maar we mogen nog dieper kijken: deze symbiotische werkelijkheid heeft een diepere, spirituele dimensie. In navolging van de oosters-orthodoxe traditie zeg ik: alles bestaat in God en God is in alles. Alles is doortrokken van Gods Geest - ieder schepsel, elk ecosysteem.

Noem het een Deeper Ecology.

In de komende jaren hoop ik verder te gaan met een aantal van mijn vervolgvragen - met name de vraag naar een spiritualiteit van herinheemsen en herwilderen. De komende maanden maar eens kijken of er organisaties en onderwijsinstellingen zijn die dit mogelijk willen maken.

Lees hier de volledige tekst van mijn lekenpraatje.

Dansen op toekomstmuziek. Verkenning van een hoopvolle ecologische spiritualiteit

 

In deze tijd van ecologische crisis groeit het besef dat mensen onlosmakelijk verbonden zijn met al het leven op aarde. Voor velen heeft die verbondenheid ook een spirituele betekenis.

Het christelijke heilsverhaal sluit daar niet altijd goed op aan. Door de nadruk op de menselijke ziel en beperkte aandacht voor Gods aanwezigheid in de natuur, is het soms losgeraakt van het aardse en lichamelijke bestaan.

Daarom riep paus Franciscus in de encycliek Laudato Si’ op tot een ecologische bekering, ook binnen de theologie. We moeten de aarde opnieuw leren zien als het gemeenschappelijke huis van alle schepselen, waarin God aanwezig en werkzaam is. Dat vraagt om een hernieuwde vertelling én herijking van het christelijke heilsverhaal.

In dit boek verkent Ronald Westerbeek hoe zo’n verhaal eruit kan zien vanuit het perspectief van de heilige Geest. Daarbij staat een begrip uit de vroegchristelijke en oosters-orthodoxe traditie centraal: perichorese - de ‘liefdesdans van God', zoals dichters en mystici het vaak hebben vertaald. Kunnen we de schepping weer ervaren als een plaats waar God zich laat vinden? En welke rol hebben wij in die schepping?

 

 

In een Byzantijnse viering in Abdij Koningsoord werd op vrijdag 11 september 2026 een nieuwe icoon gewijd door bisschop Gerard de Korte. Opdat onze gebedstijd mag volstromen met het besef dat de aarde heilig is - ze is schepping van God.

Op vrijdag 2 oktober (15:00 uur) mag ik mijn proefschrift Dansen op toekomstmuziek verdedigen in de prachtig verbouwde Janskerk in Utrecht. Mijn onderzoek gaat over de heilige Geest, het heil en de schepping, ofwel: een ecologische spiritualiteit. Van harte welkom!

Aanmelden is niet verplicht, maar wordt op prijs gesteld. Dat kan via de Theologische Universiteit Utrecht.

Wijding van de triniteitsicoon Scheppingsdans

 

Op vrijdag 11 september wordt de triniteitsicoon Scheppingsdans gewijd door mgr. Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch en voorzitter van de Laudato Si' Alliantie Nederland.

Dit gebeurt in een bijzondere viering in Abdij Koningsoord, waarin we de Byzantijnse ritus volgen.

De triniteitsicoon, die voortkomt uit mijn promotieonderzoek, werd vervaardigd door zr. Beatrijs in de Byzantijnse prosoponstijl. De icoon toont de dans van de Drie-ene God te midden van de schepping: de schepping die voortkomt uit de liefde van God is bedoeld om als het ware mee te dansen en tot vervulling te komen in de liefde van God.

Een icoon is niet zomaar een kunstwerk, maar liturgie. Daarom wordt een icoon ook gewijd. De viering waarin de wijding plaatsvindt, wordt georganiseerd door Abdij Koningsoord en de Laudato Si’ Alliantie Nederland, i.s.m. de Konferentie van in Nederland gevestigde Religieuzen (KNR).

Er was beperkt plaats en de viering is al volgeboekt.

Zie: Scheppingsdans.

De Geest steekt haar hand uit: Kom, dans mee!

Misschien is theologie wel de minst geschikte taal om iets over God te vertellen, ontdekte Ronald Westerbeek tijdens zijn promotieonderzoek naar de Drie-eenheid. En hij vroeg zuster Beatrijs een icoon te schilderen. Vader, Zoon en Geest, ze dansen. Te midden van de schepping.

Op uitnodiging van hoofdredacteur Felix de Fijter schreef ik een essay over de nieuwe triniteitsicoon Scheppingsdans voor het zomernummer van De Nieuwe Koers.

Leven als goede aardbewoners: Regenerator zijn, geen terminator

Wat een goed en belangrijk boek is dit! Onderzoeker en oud-lector Betekeniseconomie Kees Klomp stelde een vuistdik boek samen met 31 essays over een "ecologische samenleving".

Ofwel: een samenleving die vorm krijgt vanuit het besef dat we als mensen deel zijn van het verweven leven op aarde. En dat we een constructieve rol hebben te vervullen als "goede aardebewoners".

Een nieuwe triniteitsicoon: Scheppingsdans

Laat de theologen zwijgen en de dieren spreken, laat de bomen fluisteren en de rivieren zingen, laat de dansers dansen en de dichters dichten. En laat iconenschilders iconen schilderen.

Zr. Beatrijs (Abdij Koningsoord) en ik werkten de afgelopen drie jaar aan een nieuwe triniteitsicoon, die we Scheppingsdans noemden: Vader, Zoon en Geest zijn als een dans van liefde, waaruit de schepping voortkomt (creatio ex amore).

We geven hiermee gehoor aan de oproep van Paus Franciscus in zijn encycliek Laudato Si' tot een ecologische spiritualiteit.

Deze nieuwe icoon wordt op 11 september gewijd door mgr. Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch en voorzitter van de Laudato Si' Alliantie Nederland.

Zie: www.scheppingsdans.nl.

God ontmoeten op de Loenermark

In de Keltisch-christelijke spiritualiteit is er het besef van thin places - plekken waar de sluier tussen
aarde en hemel zo dun is, dat je er glimpen opvangt van een hemelse werkelijkheid.

Voor die thin places hoef ik niet naar Schotland, zei ik tegen Felix de Fijter, toen hij me interviewde voor De Nieuwe Koers (meinummer), kort na mijn pelgrimstocht naar Iona. Ik proef het ook hier, als ik zwerf over de Loenermark en de Veluwezoom, dicht bij mijn geboortegrond.

Keltische pelgrimage

Net terug van een perigrinatio met twee vrienden langs de westkust van Schotland - een week lang zwerven
langs heilige plaatsen in de voetsporen van Saint Columba, uitlopend in de oversteek naar Iona, waar we Palmpasen vierden in de abdij. Onderweg baden we de getijdengebeden, zes of zeven keer per etmaal, aan de hand van een brevier dat ik had samengesteld vanuit de Keltisch-christelijke spiritualiteit. Meestal buiten - in de Schotse regen, hagel, sneeuwvlagen of uitbundige zon, soms allemaal binnen één getijdengebed - te midden van de ruige natuur en de elementen die in de Keltisch-christelijke spiritualiteit volop gevierd worden als vindplaats van God. Soms ook in een heilige grot, waar monniken al in de zesde eeuw dezelfde woorden baden, of in een oude kerk of ruïne.

Uit het scriptorium: De wijsheid van oude mythen en het woud

 

Ik had een Grote Beslissing te nemen waar ik niet uit kwam (wel of geen relatie aangaan) en dus trok ik de wildernis in. Het was al laat, maar ik had nog net de laatste trein richting grens. Kort na middernacht liftte ik Duitsland in, totdat ik bij een uitgestrekt woud kwam. Het regende zachtjes, het woud stond stil in de nacht en geurde herfstig, en bij het licht van de maan volgde ik een wildspoor dieper het woud in. Ik weet niet hoe laat het was toen ik mijn zeiltje spande en in mijn slaapzak kroop. Toen ik bij het eerste ochtendlicht mijn ogen opende, werd ik aandachtig bekeken door een egel, nog geen halve meter van mijn gezicht. Iets verderop struinde een ree. 

Mijn beslissing was genomen. Ik liep het bos uit, liftte terug naar mijn stad en mijn studentenflat en was thuis voordat mijn huisgenoten me hadden gemist.

 

‘Je moet door de wereld en dat is vaak geen aangename plek’: Cees Nooteboom over de tragiek van de menselijke soort

 

Cees Nooteboom drukte me de Duitse vertaling van 'Philip en de anderen' (1955) in handen. De liftende hoofdpersoon lag inmiddels ver achter hem, maar ik was even oud als Nooteboom toen hij het schreef, en even oud als Philip, 21 jaar, en een lifter en beginnend schrijver bovendien. En hij was ingenomen met de Duitse titel: 'Das Paradies ist nebenan'.

In december 1992 interviewde ik Cees Nooteboom voor het literair-culturele tijdschrift Icarus, naar aanleiding van het verschijnen van de Duitse editie van zijn debuutroman Philip en de anderen (1955).

Ik heb het opgediept uit de archieven - als eerbetoon aan Nooteboom, die gisteren op 92-jarige leeftijd overleed.

Eronder volgt een latere bespreking van de roman Allerzielen: Een mens mag toch niet zomaar verdwijnen?

Waarom ik de heilige Geest aanduid als vrouwelijk

“Door de doop ontvangen we de Geest van Christus, en op het moment dat de priesters de Geest aanroepen, opent ze de hemel en daalt neer en zweeft over de wateren, en degenen die gedoopt zijn ontvangen haar” 

- de heilige Afrahat (c.270-c.345)

In theologische teksten die ik schrijf, duid ik de heilige Geest aan als vrouwelijk (zij, haar), zoals ik dat ook gewend ben in mijn eigen spiritualiteit. Daar liggen theologische overwegingen aan ten grondslag.

Een blog.

Diepernatuurlijk. Een pleidoor voor charismatische vernieuwing als een aardse en lichamelijke spiritualiteit

Als charismatisch anglicaan wil ik pleiten voor een charismatische spiritualiteit die aards en lichamelijk is. Die niet georiënteerd is op hogere sferen, maar met beide benen op de grond staat, midden in de realiteit van deze wereld, ons alledaagse leven en de natuur. En die niet vergeestelijkt is, maar belichaamd.

Lees hier de lezing die ik hield op de studiedag rond Proeven en watertanden, aan de Theologische Universiteit Utrecht (27 oktober 2025).

Wij geloven één heilige, katholieke en apostolische kerk

Al 1700 jaar verbindt de geloofsbelijdenis van Nicea christenen wereldwijd. Ter gelegenheid van dit
herdenkingsjaar verscheen de bundel Nicea voor nu, samengesteld door Margriet Westers (TUU), Jelle Huisman (PThU) en Arnold Smeets (SCT).

Dertig protestantse en katholieke theologen schreven bijdragen over telkens één zin uit de belijdenis.

Ik mocht iets schrijven over de kerk: 'Wij geloven één heilige, katholieke en apostolische kerk'.

Wat betekent die belijdenis voor mij?

Paul Kingsnorth: Against the Machine

 Against the Machine is een van de beste boeken die ik in lange tijd gelezen heb. “De eerste hoofdstukken zo ik integraal willen citeren”, schreef ik een paar weken geleden. Maar nu ik het uit heb, voel ik ook teleurstelling.

 

Uit het scriptorium: De vloek van maïs

 Een maand of acht nadat ik op kamers ging wonen, fietste ik de stad uit naar het dorp waar mijn zus woonde en zag dat de maïs al kniehoog stond. Met een schok realiseerde ik me dat het me totaal was ontgaan: het zaaien, het opkomen, de gestage gedaantewisseling van het land. Na een leven op het ritme van de seizoenen, het maaien van het gras en het keren van het hooi, en dan het oogsten van de mais en na de maïskneuzers de akkers over om achtergebleven kolven te verzamelen, was ik een stadsmens geworden. Ik nam me stellig voor om nooit meer een jaar zo uit verbinding te zijn met de natuur. Dat mijn dierbare maïs een vloek was, daarvan had ik nog geen benul.
 

Studiedag TUU over Proeven en watertanden

Charismatisch geloof lijkt al snel een beetje onwerkelijk: weg bij de gebrokenheid van het leven, weg bij het alledaagse en aardse, gericht op een "bovennatuurlijke levenstijl" en spectaculaire wonderen. Kan charismatische vernieuwing ook anders?

Op 27 oktober houdt de Theologische Universiteit Utrecht een studiedag over charismatische spiritualiteit, n.a.v. mijn boek hashtagProeven en watertanden, met o.a. Miranda Klaver (VU), Hans Burger (TUU) en Nikolaas Sintobin (Jezuïten Amsterdam).
Hoe kan charismatische vernieuwing een aardse spiritualiteit ademen, midden in het alledaagse leven? Hoe kunnen we groeien in opmerkzaamheid en aandachtige verwachting van Gods Geest, juist in de weerbarstigheid van het bestaan?

Met drie lezingen:
- Miranda Klaver over de grote diversiteit aan pentecostale en charismatische bewegingen; hoe duidt ze de charismatische theologie zoals ik die schets in Proeven en watertanden?
- Hans Burger over charismatische vernieuwing en het lijden: hoe kan een "charismatische kruistheologie" helend en hoopvol zijn?
- Ronald Westerbeek over een aardse en zintuigelijke spiritualiteit, die niet zozeer "bovennatuurlijk" georiënteerd is maar "diepernatuurlijk".




's Middags reflecteren we op de kerkelijke praktijk:

- Nikolaas Sintobin over hashtaggeestelijke begeleiding: hoe onderscheiden we de aanwezigheid en werkzaamheid van Gods Geest in ons leven? (plenair)

- Jolanda Aantjes en Wim Noordzij over hashtaggebedsministry: opmerkzaamheid en oog voor de hele mens in het bidden met mensen (deelsessie).

- Agnes Huizenga over hashtaggebedspastoraat: innerlijke heling vanuit een holistisch mensbeeld en verwachting van Gods nabijheid (deelsessie).


Dagvoorzitter is Margriet Westers (TUU).


De studiedag biedt een mooie introductie op de nascholingscursus Charismatische vernieuwing, die de Theologische Universiteit Utrecht en de PThU i.s.m. New Wine Nederland aanbieden (we starten weer in april 2026).

Aanmelden voor de studiedag kan via de website van Permanente Educatie Predikanten (PEP) 

Informatie over de nascholingscursus vind je hier: nascholingscursus Charismatische Vernieuwing.