Het christelijke heilsverhaal
sluit daar niet altijd goed op aan. Door de nadruk op de menselijke ziel en
beperkte aandacht voor Gods aanwezigheid in de natuur, is het soms losgeraakt
van het aardse en lichamelijke bestaan.
Daarom riep paus Franciscus in de
encycliek Laudato Si’ op tot een ecologische bekering, ook binnen de
theologie. We moeten de aarde opnieuw leren zien als het gemeenschappelijke
huis van alle schepselen, waarin God aanwezig en werkzaam is. Dat vraagt om een
hernieuwde vertelling én herijking van het christelijke heilsverhaal.
In dit boek verkent Ronald Westerbeek hoe zo’n verhaal eruit kan zien vanuit het perspectief van de heilige Geest. Daarbij staat een begrip uit de vroegchristelijke en oosters-orthodoxe traditie centraal: perichorese - de ‘liefdesdans van God', zoals dichters en mystici het vaak hebben vertaald. Kunnen we de schepping weer ervaren als een plaats waar God zich laat vinden? En welke rol hebben wij in die schepping?
Triniteit en schepping
In de eerste hoofdstukken wordt een
conceptueel kader vastgesteld voor het perichoresebegrip, zodat het kan worden
toegepast als sleutelmetafoor in dit theologische ontwerp. In het verlengde van
de perichoretische verhoudingen binnen de triniteit wordt dan ook de eigen rol
van de Geest in de verhouding van de Drie-ene God met de schepping verkend.
Wat zich aftekent, is een
perichoretische verhouding van God tot de schepping in de Geest, en een panentheïstisch
werkelijkheidsbegrip: alles bestaat in God en God is in alles.
Heil als heelheid
Vervolgens gaat het onderzoek in
op het heilsbegrip als heelheid voor de schepping en op de rol van mensen in
het heilsnarratief. Het onderzoek bouwt verder op Jürgen Moltmann en Wolfhart
Pannenberg en put daarbij uit oosters-orthodoxe, ecologische en charismatische
theologie, waarbij de Grieks-orthodoxe theoloog Elizabeth Theokritoff en de
pentecostale theoloog Frank D. Macchia de voornaamste gesprekspartners zijn. Het
heil wordt gedefinieerd als shalom (Walter Brueggemann), een holistisch
heilsbegrip dat duidt op heelheid in de samenhang van de schepping.
Ook wordt uitgebreid ingegaan op
inzichten vanuit de ecologische theologie én vanuit de ecologische wetenschap
van rewilding. Wat betekent ‘heelheid voor de schepping’ concreet?
Deeper Ecology: de werkelijkheid als spirituele ecologie
Het trinitarisch-pneumatologische
heilsnarratief dat zich in dit boek aftekent, nodigt uit tot een ecologische
heroriëntatie van theologie en spiritualiteit, waarbij de verhouding tussen God
en schepping inniger is dan vaak werd begrepen in westerse theologie. Het
narratief laat zich typeren als Deeper Ecology.
In de spirituele ecologie van de
schepping zijn mensen geroepen om perichoretisch te leven in prefiguratieve
gemeenschappen: gemeenschappen die nu al vorm geven aan Gods toekomst voor de
schepping. Het begrip prefiguratie wordt conceptueel verdiept vanuit inzichten
in de politieke filosofie én vanuit het theologische concept van de munus
triplex, de drievoudige roeping van Christus waarin mensen delen door de
zalving met de Geest.
Dansen op
toekomstmuziek. Verkenning van een hoopvolle ecologische spiritualiteit (Utrecht: KokBoekencentrum, 2026)
